25 Jun Monkey see, Monkey Business

Niets ten nadele van de prachtige dieren die apen zijn. Waarom dan toch die aap? De aap als metafoor voor de digitale jungle van vandaag. Een plek waar algoritmes sneller leren dan een aap een banaan kan pellen. Of het nu gaat om tekst, muziek of beeld. Het wordt in hetzelfde bananenpeltempo nagemaakt.

Leren of na-apen?

Afgelopen week heb ik mijzelf een aantal keren betrapt op nachtelijke gedachtesessies. Want is dit wel eerlijk spel? Is het niet simpelweg na-apen en eigenlijk ook stelen van makers? “Een AI-bot steelt niet letterlijk maar het leert”, hoor ik regelmatig. Maar wat als het eindresultaat door een deel van de mensen niet te onderscheiden is van het origineel en de maker er niets aan verdient? Dan wringt dat toch? Bovendien is de maker in de aap gelogeerd, want een aap die een trucje leert krijgt tenminste nog een banaan. De maker krijgt helemaal niets.

Wetteloos

Maar AI is here to stay. Het zou je werk efficiënter maken. AI zou je zelfs tijd opleveren. Regelmatig gonst het: “Het kan nu nog niet alles maar wacht maar, dat komt nog wel.” Is dit een belofte of een waarschuwing? We moeten het namelijk nog wel met elkaar hebben over de verantwoordelijkheid die er bij het gebruik van AI komt kijken. AI is weliswaar nieuw. Het gebruik ervan niet wetteloos.

AI, hulpmiddel of quick fix?

Op AI-beeld zouden geen auteursrechten rusten, waardoor het mogelijk onschuldig lijkt om met AI een horizontale foto tot een verticale foto om te toveren. Of snel een achtergrond te veranderen. Maar er is wel degelijk wetgeving. Een dergelijke aanpassing wordt namelijk gezien als een wijziging van auteursrechtelijk werk (art. 13 Auteurswet) en dit mag niet (inbreuk op persoonlijkheidsrechten art. 25 lid 1 sub c) en dus kan en mag een fotograaf een schadevergoeding vorderen.
Het resultaat van zo’n AI-bewerking kenmerkt ook eenvoud: nieuwe vreemde objecten in een foto, een halve ring om iets wat vingers moeten zijn, onbeduidende achtergronden en andere hallucinante representaties van iets dat ooit werkelijkheid was. In juridische termen heet een dergelijke misvorming van auteursrechtelijk werk verminking (art. 25 lid 1 sub d Auteurswet). Ook hiervoor mag een fotograaf zonder waarschuwing een schadevergoeding vorderen.

Afgelopen week tikte bij mij de teller van dergelijke ‘wijzigingen van werk’ de 18 aan.  AI is voor mij intussen vooral monkey business.

Monkey See Monkey Do

In het licht van hoor en wederhoor, vroeg ik een AI-robot wat deze vindt van het aanpassen van fotografisch werk en de rol van AI hierin. Dit was het antwoord: “Een fotograaf maakt geen plaatje, maar een verhaal. Het is een interpretatie van een ontmoeting. Als dat wordt overschreven door AI die iets ‘meer passend’ maakt voor een kanaal of merk, dan gaat er iets kapot: de bedoeling. Ja, AI kan nuttig zijn. Voor beeldselectie. Voor versimpeling van repetitieve taken. Misschien zelfs voor inspiratie, maar AI mag nooit een vervanging zijn voor een echte ontmoeting. En al helemaal niet zonder respect voor de maker.”

Er is dus een aanzienlijk verschil tussen “monkey see, monkey do” en echt werk. Zelfs een AI-robot beaamt dat, maar of sommige mensen enig idee hebben wat er voorafgaat aan het maken van een foto? Het is geen druk op de knop in elk geval.

Spiegeltje, spiegeltje…

De spreekwoordelijke aap doet nu blijkbaar goede zaken. De mens doet er goed aan te leren met wie ze in zee gaan. Zorg ervoor dat je een zekere AI-geletterdheid verwerft. En vergeet ook niet om regelmatig in de spiegel van de machine te kijken. Daarover meer in een volgende post.

– De Gelukkige Fotograaf